Misschien zijn tijden van inflatie minder bekend onder jongere generaties, maar boomers, bij voorbeeld, best wat meegemaakt tijdens hun leven. Ze zijn best wat gewend, maar zo’n verstoring van de opbouw van het huishoudboek is ongekend.

Er zijn gezinnen die ineens meer moeten betalen per maand voor hun energie dan ze kwijt zijn aan huur. Dat is de wereld op z’n kop.

Het midden- en kleinbedrijf komen met voorbeelden van een verhoging met een factor van 10 of zelfs 12. Maatregelen door de overheid zullen het leed gedurende het komende jaar verlichten maar er wordt gezegd dat marktprijzen voor energie nooit zullen terugkeren naar het niveau van de afgelopen jaren.

Helaas wordt vanuit de overheid als de media niet duidelijk uitgelegd aan mensen hoe wereldmarkten werken en hoe het komt dat de prijzen omhoogschieten voor producten die we al hebben.

Ik neem een voorbeeld. Elke week gebruik ik bij een maaltijd een blik witte bonen in tomatensaus (“Baked Beans”). Ik ben slim en heb in de kelderkast iets van 50 blikken staan als voorraad staan. Ik heb ze ingekocht op momenten dat ze in de aanbieding waren en, nog belangrijker, ze zijn al betaald. Ik kan een jaar vooruit met mijn voorraad. Of ik de komende maanden de kans krijg om die voorraad aan te vullen of dat ik over een jaar mijn afhankelijkheid van witte bonen in tomatensaus heb weten te doorbreken zal nog blijken. Voor nu ben ik voorzien en ze zijn al afgerekend.

Natuurlijk als de woensdag weer aankomt dat ik meestal zo’n blik gebruik zou ik een bedrag opzij kunnen zetten voor het betalen van een nieuwe blik ergens in de toekomst, maar ik kan met een gerust hart mijn kost voor de woensdag klaarmaken, wetend dat en nog 49 blikken in de kelderkast staan.

De gasvoorraden in Nederland zijn voor ruim 90% vol, en er zit genoeg in om binnenruimtes te verwarmen heel de winter door tenzij te temperaturen buitengewoon tegenzitten. Dat gas is al betaald. De laatste aanvullingen zijn weliswaar duurder ingekocht maar op zich bezit het land genoeg gas voor verwarming tot de lente van 2023.

Natuurlijk is men al bezig inkopen voor 2023 te plannen. Er is een ‘futures’ markt, een ‘options’ markt en een ‘spot’ markt. Dat laatste is een echte aankoop voor een afgesproken prijs en is het makkelijkst te begrijpen. Net zoals het op de kop tikken van een koopje op de weekmarkt of tussen de aanbiedingen van je lokale supermarkt. Een ‘future’ kopen is eerder te vergelijken met speculeren. Je ‘koopt’ een product dat nog niet eens bestaat tegen een met de kennis van nu afgesproken prijs. Zeker bij gewassen is dat altijd een gok – zal de oogst beter of slechter zijn dan voorspeld?

Een futures contract dat verhandeld wordt is een option. Options worden gekocht met winst oogmerk. De uiteindelijke dagprijs zou lager kunnen zijn dan de optieprijs maar schieten de dagprijzen in de toekomst omhoog dan maakt de houder van een optie een kans op een behoorlijke winst. Opties worden uiteindelijk gekocht door kopers die dringend op zoek zijn naar dat product terwijl normaal beschikbare bronnen ‘uitverkocht’ zijn.

Een van de taken van energie leveranciers – en overheden – is het slim inkopen ten behoeven van eindgebruikers: jij en ik, dus. Net zoals op de weekmarkt, de koopman die goede deals maakt met leveranciers kan de beste prijzen bieden op de marktstallen, en goed winst maken door een verhoogde omzet.

Wat voor de consument onduidelijk is is de reden voor hoger prijzen nu voor gas dat al in voorraad ligt. Ik ben geen econoom en het verhaal hierboven gaat erg kort door de bocht. Toch dient er beter uitleg te komen waarom ik niet met een gerust hart van mijn wekelijkse blik witte bonen kan genieten terwijl ik een voorraadkast vol heb voor het komende jaar.