Wij kennen deze woorden van de verhalen uit de Verenigde Staten over de status van gay militairen. Het principe van niet vragen en niet vertellen kennen wij ook allemaal in Nederland.

Toen ik ruim 40 jaar geleden voor het eerst naar Nederland kwam las ik in een gids dat je beter in de kroeg niet kan beginnen over de politiek. Vooral is het niet de gewoonte om openlijk over jouw stemgedrag te praten, al geldt dat niet voor iedereen. Het is in de loop der jaren wat minder gevoelig geworden gezien de ontzuiling van de politiek, maar niet iedereen kan begrip opbrengen voor het stemmen op nieuwe, meer extremistische partijen.

Met bepaalde persoonlijke dingen hoor je vaker dat jij er niet mee te koop moet lopen. Wat een ander niet weet kan simpelweg niet tegen je worden gebruikt, en in een tijdperk van sociale media is dat zeker goed advies.

Op een soortgelijke manier probeert de Nederlandse overheid ook zo te handelen. Met succes overigens. Al bestaat de wet openbaarheid van bestuur (WOB) trekt juist de overheid, landelijk maar ook lokaal, daar zo weinig mogelijk van aan. Kort samengevat, als een overheidsinstantie bepaalde informatie niet vrij wil geven halen ze alles uit de kast om dat niet te doen. Dit kan variëren van vertragingstechnieken tot het uitgeven van grotendeels zwartgelakte documenten.

Het gaat niet om een kijkje in keuken te mogen nemen. Het is overduidelijk dat WOB verzoeken worden geblokkeerd omdat wij anders achter stukken zouden komen die incriminerend zouden zijn, stukken die lijnrecht tegenover de officiële antwoorden staan en zelfs het falen in het handelen van bepaalde figuranten gelijk duidelijk zouden maken.

Natuurlijk is de motivatie achter een WOB verzoek ook een ding. Soms kan het onderdeel van een campagne zijn om iemand zwart te maken – punt. Vaker is het gewoon de journalistiek die graag namens ons allen de processen achter besluiten openbaar willen maken. Hoe dan ook, de vragen zijn terecht en wij, de burgers, hebben het recht een oordeel te vormen over onze politieke leiders op basis van feiten en niet alleen persberichten.

De conclusie is anders dat wat het daglicht niet kan verdragen waarschijnlijk ook niet deugde. De leed onder de gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire is nog niet verholpen, bij voorbeeld.

De vragen over het coronabeleid en de informatie waar de kabinet beslissingen op baseerde blijven vooralsnog onbeantwoord. Het ministerie van Volksgezondheid (VWS) heeft besloten dat zij zelf mogen bepalen welke informatie wanneer wordt uitgegeven. Wij mogen het vlees keuren maar de slager beslist welke stukken vlees het wordt. Dat was niet de bedoeling van de wet.

Dit verschijnsel is niet nieuw in Nederland, maar wordt wel steeds vaker en strenger toegepast. Wij dienen bezorgd te zijn over zo’n tendens: dit raakt ons allemaal.

P.S. Ik heb zojuist gelezen dat de vorige minister voor gezondheid in de VK gebruikte ook zijn privé email account om ministeriële correspondentie te voeren, in het bijzonder over de contracten voor het aanschaffen van beschermende kleding voor zorg medewerkers in het begin van de corona periode. Verder van fraai inderdaad maar niet expliciet verboden daar. Het resultaat is wel dat zulke mails niet voorkomen in de archieven van de overheid. Maar goed, telefoongesprekken ook niet, en dat is niets nieuws.

De laatste jaren wordt er steeds meer misbruik gemaakt van het begrip ‘voorbeeld functie’. Het probleem ligt in het selectief toepassen van het verwijt en een bekrompen verwachting van de mensen die een leiders rol hebben.

In Eindhoven plaatst een LPF raadslid vraagtekens bij de ontheffing die de burgemeester aldaar geniet wat het rijden over busbanen betreft. Zijn verontwaardiging is belachelijk, vooral als hij opstoppingen in de spits erbij haalt. Een auto die goed doorrijdt veroorzaakt geen verkeersproblemen in de hele stad!

Like it or not, burgemeesters zijn de regisseurs van hun gemeente. Ze knippen niet alleen lintjes door maar zorgen dat actie ondernomen wordt bij calamiteiten. Het is soms broodnodig dat ze goed mobiel zijn – en in Eindhoven wordt zelfs gebruik gemaakt van een elektrische dienstauto. Over voorbeelden gesproken!

Ik erger me al jaren aan de fysieke bescherming gegund aan Geert Wilders, bij voorbeeld. Daardoor heeft hij de vrijheid geen blad voor de mond te nemen als het gaat over immigranten – terwijl de rest van ons aanzienlijk voorzichtiger moeten zijn met controversiële meningen uiten.

Overigens, diezelfde Geert Wilders klaagt altijd over de elite in Den Haag, maar het blijft een feit dat de belangrijkste leiders in de politiek of het bedrijfsleven, noem maar op, altijd mensen zijn met bijzondere talenten. Die hebben we eenmaal nodig, net zo hard als we mensen van diverse pluimage nodig hebben in het parlement om de checks and balances uit te voeren.

Hoe je wendt of keert, onze leiders zijn, in functie althans, niet ‘one of us’. We zouden moeten ophouden met de pretentie dat ze dat wel zijn; de taken en verantwoordelijkheden die ze hebben maken ze speciaal, en zeker in vergelijking met het bedrijfsleven, bepaald niet rijk.

Een volk is niet glad te strijken al zouden we dat willen. Ik heb liever dat de kloof tussen arm en rijk smaller werd zodat minimum inkomens, pensioenen en de woningmarkt het nood voldoende dekt. De roep om normaal te doen komt niet uit de monden van mensen die bovengemiddeld verdienen en uitgeven. Solidariteit verdampt snel naar mate men meer geld heeft. Dit zijn ongelijkheden waar wij ons druk om moeten maken, niet of een burgemeester ontheffing heeft om in zijn dienstwagen ook op busbanen te mogen rijden.  

Er zijn de afgelopen week zorgelijke fouten gemaakt in Nederland.

Ineens vindt de politiek dat de pers een onmisbaar kracht is in onze rechtsstaat, maar al jaren maakt Den Haag het zo moeilijk mogelijk voor journalisten achter de waarheid te komen. Zelfs nu dat een mediabedrijf wordt gedwongen een televisie uitzending te schrappen wordt niet gelijk bekend gemaakt waar precies die dreiging uit bestond.

De nationale veiligheid is in het geding. Wij – de gewone burgers – mogen de details niet weten. Welke streep trekken we? Accepteren we het annuleren van een televisie programma, of wachten we totdat vergaande maatregelen ons treffen. Een lockdown, misschien? Of een avondklok weer? Waar trekken we de grens?

Met corona zijn wij vanuit alle hoeken voorzien van informatie. Wij mochten het geloven of niet, en gelukkig hebben verreweg de meeste mensen voldoende steun voor de coronamaatregelen opgebracht.

Nu hebben wij geen informatie over het incident van vandaag. Zelfs de gezondheidstoestand van de schietpartij deze week, Peter R, de Vries, is niet aan ons meegedeeld. Alle privacy regels ten spijt, ‘hij vecht voor zijn leven’ is geen mededeling.

Word wakker, meneer Rutte. Zorg dat wij geïnformeerd blijven. Als de dreiging uit de criminele onderwereld komt, vertel ons dat. En snel. Ik wil morgen niet wakker worden om ineens achter te komen dat het criminelen is gelukt de conventionele media in ons land monddood te maken.

Dit mag niet escaleren zonder openheid van zaken te doen.

In de regel verkondigt Nederland dat losgeld nooit wordt betaald aan terroristen of criminelen. Het cancelen van een televisieprogramma zie ik als losgeld. Wie achter de dreigementen zat zal nu zeer tevreden zijn; niet alleen was de missie geslaagd, maar het volk wordt ook nog dom gehouden.

Ik ben geen activist maar ik doe wel een oproep aan de regering: doe zo snel mogelijk hier een inhoudelijke mededeling over; dit is te belangrijk achter gesloten deuren te houden.  

Net toen iedereen dacht dat de doelstelling bij het bestrijden van corona was gehaald duikt een nieuw probleem op.

De drukte in de ziekenhuizen door corona is grotendeels weg. Het aantal corona patiënten is sterk gedaald; alleen de druk op het personeel blijft zorgelijk. Het gevaar voor ouderen en kwetsbaren is ook drastisch verminderd nu het vaccinatieprogramma op volle toeren draait. Dit was de reden dat de regering, met steun van de tweede kamer, bijna alle corona maatregelen recent heeft teruggedraaid.

De beperkingen die wij opgelegd kregen hadden als basis de druk op de zorg te verminderen en de gezondheid van kwetsbaren te beschermen.

Nu komt een nieuw aspect om de hoek kijken. De Nederlander vindt dat een vakantie vieren in het buitenland een soort goddelijk recht is, en net op het moment dat het weer mogelijk wordt dreigt het gevaar dat besmetting in eigen land (laat staan in enkele populaire vakantiebestemmingen) dusdanig hoog toenemen weer dat reizen zonder beperkingen niet mogelijk wordt.

Zelfs in het parlement wordt dit naar voren geschoven als reden om weer aan maatregelen te denken. In plaats van beperkingen accepteren om de zorg overeind te houden voor iedereen en de ruimte te geven voor bescherming door vaccineren, zouden we in feite worden gevraagd om dat weer te doen zodat wie dat wil op vakantie kan gaan naar het buitenland. Zoals mijn jonge huisgenoot zou zeggen: dit is te krankjorum voor woorden!

Waren de oorspronkelijke doelen ethisch verdedigbaar, de nieuwe gronden stoelen puur op hebberigheid. Een vakantie vieren in eigen land was altijd mogelijk maar nee, dat was niet voldoende. Mensen weer opzoeken was weer mogelijk en zelfs uitgaan met z’n allen, maar excessen in nachtclubs bij voorbeeld dreigen de cijfers dusdanig te verstoren dat Nederland weer rood kleurt in Europa.

Zelfs met gebruik van de QR code lukte het in een nacht in een discotheek 1 derde van de bezoekers te doen besmetten. België haalt nu met bussen tegelijk eigen vakantiegangers op uit het zuiden van Europa die in de populaire badplaatsen besmet raken. Dat zijn maar twee voorbeelden uit het nieuws.

Zelf vind ik dat het nachtleven langer op slot had moeten blijven. Wij weten nog niet wat het kabinet gaat voorstellen vanavond (9 juli 2021) maar een sluitingstijd voor alle horeca van middennacht lijkt waarschijnlijk.

Van alle vrijheden die we normaal gesproken hebben is de vrijheid om uit je dak te gaan in het nachtleven of lazarus te worden in gezelschap het minst belangrijk in mijn opinie. De vrijheid om op vakantie te gaan specifiek in het buitenland zit daar vlak in de buurt. Hoog op de lijst – althans, veel hoger – staan dingen als gezondheidszorg, werken, onderwijs, winkelen en elkaar sociaal kunnen ontmoeten, ook voor het beleven van godsdienst, cultuur en politiek.

 De ethiek wordt nu door corona op een andere manier uitgedaagd dus.